Jakie są obowiązki producenta i sklepu w systemie kaucyjnym 2026?

Nowe przepisy nakładają zadania na trzy grupy podmiotów: wprowadzających opakowania na rynek (producenci, importerzy, dystrybutorzy), operatorów systemu (kilka spółek zarejestrowanych jako operatorzy w ramach systemu) oraz placówki handlowe (sklepy stacjonarne i, w ograniczonym zakresie, internetowe). Każda grupa ma swój katalog obowiązków, których nieprzestrzeganie skutkuje sankcją finansową.

Producenci i wprowadzający napoje mają obowiązek:

• Zarejestrowania się u jednego z operatorów systemu i podpisania umowy o zbiórkę selektywną opakowań.
• Prowadzenia ewidencji liczby opakowań wprowadzonych na rynek z podziałem na typ i pojemność.
• Raportowania ewidencji w cyklu kwartalnym do operatora i rocznym do właściwego urzędu marszałkowskiego.
• Osiągania celów zbiórki: 77% w 2025 r., 81% w 2026 r., 87% w 2027 r., 90% od 2029 r. Cele liczone są jako procent opakowań zebranych w stosunku do wprowadzonych w danym roku kalendarzowym.
• Umieszczania na opakowaniu oznakowania KSK z kwotą kaucji.
• Pokrywania kosztów systemu zbiórki proporcjonalnie do liczby wprowadzonych opakowań.

Producenci, którzy nie przystąpili do systemu do końca 2025 r., od 1 stycznia 2026 r. płacą opłatę produktową w potrójnej wysokości standardowej stawki, co dla średniej wielkości rozlewni napojów przekłada się na setki tysięcy złotych rocznie. Ponadto za każdy brakujący kilogram nieosiągniętego poziomu zbiórki wprowadzający płaci 3 zł kary, co przy odpowiednio dużej skali staje się dotkliwe.

Sklepy powyżej 200 m² mają obowiązek przyjmowania wszystkich opakowań objętych systemem, niezależnie od tego, czy konkretny produkt został kupiony w tym sklepie. Mniejsze sklepy mogą uczestniczyć dobrowolnie, ale w praktyce sieci handlowe zachęcają wszystkie placówki do podłączenia się przez umowy z operatorami. Konsument otrzymuje kaucję w gotówce, na kartę lub jako rabat na zakupy, zależnie od polityki sklepu. Punkty zwrotu wyposażane są w automaty butelkozwrotne (RVM) lub procedurę ręczną z kasą, w której kasjer skanuje kod kreskowy opakowania i wypłaca kaucję.

Jaką rolę odgrywa plomba w systemie kaucyjnym? BAG-BDS 01 i transport zbieranych opakowań

Element systemu, który dla firmy BOTT jest szczególnie istotny, to logistyka transportu opakowań od punktu zwrotu do zakładu recyklingu. Zebrane butelki PET, puszki aluminiowe i szkło wielokrotnego użytku trafiają z punktów zwrotu (sklepów, automatów RVM, punktów mobilnych) do magazynów konsolidacyjnych operatora, a stamtąd do hut szkła, kompaktorów PET i pras aluminiowych. W każdym ogniwie łańcucha materiał jest przeliczany, ważony i raportowany, ponieważ od tych liczb zależy rozliczenie producenta z operatorem.

Ten przepływ wymaga plomb zabezpieczających worki i big-bagi z zebranym materiałem. Plomba spełnia tu trzy funkcje naraz. Gwarantuje, że worek z opakowaniami nie został otwarty pomiędzy punktem zwrotu a stacją konsolidacyjną. Niesie unikalny numer seryjny, dzięki któremu da się jednoznacznie powiązać worek z konkretnym punktem zwrotu i danym dniem. Wreszcie ewidencja numerów plomb stanowi dowód audytowy w przypadku kontroli z urzędu marszałkowskiego, sporu między operatorem a wprowadzającym lub niezgodności w bilansie kaucji.

W odpowiedzi na te wymagania zaprojektowaliśmy plombę BAG-BDS 01, dedykowaną specyficznie dla systemu kaucyjnego. To plomba paskowa z tworzywa, z numeracją sekwencyjną wytłoczoną integralnie w korpusie (co eliminuje możliwość manipulacji nadrukowanym numerem) oraz zatrzaskowym mechanizmem jednorazowym, którego nie można otworzyć bez zniszczenia. Skrót BDS w nazwie odnosi się do polskiej nomenklatury „Bottle Deposit System”. Pełną kartę produktu i specyfikację techniczną przedstawiamy na stronie plomby BAG-BDS 01.

Plomba BAG-BDS 01 spełnia wymogi klasy I (Indicative) wg ISO 17712. Klasy S i H nie są wymagane dla transportu krajowego materiału odpadowego, więc ekonomicznie nie ma uzasadnienia stosowanie tu plomb wagonowych czy kontenerowych. Aktualnie współpracujemy z kilkoma operatorami i firmami logistycznymi obsługującymi system kaucyjny, a dla zamówień powyżej 100 000 sztuk oferujemy personalizację kolorystyczną oraz nadruk logo operatora. Pełna gama plomb plastikowych obejmujących wariant linkowy SIBO oraz workowy SIBO-BAG znajduje się w naszej kategorii plomby plastikowe, gdzie można dobrać plombę pod inne ogniwa łańcucha kaucyjnego (worki Big-Bag z PET, kontenery zbiorcze przy magazynach konsolidacyjnych).

Co czeka system kaucyjny w 2026 r. i w kolejnych latach? Cele i sankcje

System kaucyjny nie jest stanem statycznym. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało kilka kroków rozszerzenia, których konsekwencje warto znać z wyprzedzeniem. Poniżej trzy najważniejsze, ułożone wg horyzontu czasowego.

Pierwszy kierunek to rozszerzenie listy opakowań. Trwają konsultacje nad włączeniem do systemu butelek po olejach jadalnych, szklanych butelek jednorazowych oraz kartonów po sokach i mleku (Tetra-Pak). Decyzja ministerstwa jest spodziewana w drugiej połowie 2026 r., a faktyczne wejście rozszerzenia w życie nie wcześniej niż w 2028 r. Producenci napojów warzywnych, sokowych i mleka roślinnego powinni już teraz przygotowywać systemy ewidencji opakowań.

Drugi kierunek to podniesienie celów zbiórki. Stawki kar za nieosiągnięcie celów rosną proporcjonalnie do poziomu wymaganego. Dla 2026 r. cel wynosi 81% zebranych opakowań względem wprowadzonych. Producent, który osiągnie 70%, płaci karę za różnicę 11 punktów procentowych, co w przeliczeniu na wagę odpowiada średnio 200-300 tonom rocznie dla średniej rozlewni. To 600-900 tysięcy złotych dodatkowych kosztów.

Trzeci kierunek to cyfryzacja dowodów zbiórki. Operator systemu w 2026 r. testuje pilotażowo kody 2D DataMatrix na opakowaniach, umożliwiające ewidencję indywidualną zamiast szacowania wagowego. Jeśli pilotaż się powiedzie, w 2027-2028 r. taki standard może stać się obowiązkowy, a plomby kontrolne zostaną prawdopodobnie zintegrowane z dynamicznymi kodami QR.

Stan prawny systemu kaucyjnego zmienia się z kwartału na kwartał, dlatego każdy wprowadzający opakowania powinien przynajmniej raz w miesiącu sprawdzać aktualizacje na portalu Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz u swojego operatora. Dla łańcucha plombowniczego dochodzi obowiązek śledzenia, czy operatorzy zmieniają wymogi techniczne (wymiar, kolor, numeracja) plomb. Z naszej strony oferujemy konsultacje w doborze plomby pod konkretny model logistyczny oraz wsparcie w przygotowaniu dokumentacji audytowej.